Ana Cabaleiro estréase na literatura con "Sapos e Sereas"
Ana Cabaleiro estréase na literatura con “Sapos e Sereas”

Ana Cabaleiro (Silleda, 1974) vén de debutar na literatura con Sapos e Sereas, un compendio de catro relatos que lle dan una volta de torca a todas as nosas crenzas, aos contos infantís. Ás escrituras bíblicas, mais tamén ás funcións da publicidade no espallamento dos tópicos e as desigualdades sociais. Contra todo isto, os relatos de Ana fomentan a crítica e a reflexión e, como ela ben di, que máis se pode pedir? Xornalista de profesión, Ana Cabaleiro está colleitando un gran éxito con este seu primeiro libro no que se poden ver as influencias de autoras de cabeceira, como Virginia Woolf ou Alice Munro. Uns relatos nos que tamén están presentes as súas orixes rurais e, como non ía ser doutro xeito, esa capacidade innata para fabular. Una voz que tardou en atreverse, pero á que debemos animar a seguir na nosa literatura.

Pregunta (P): Estréaste na literatura co libro de relatos Sapos e Sereas, podes explicarnos o porqué deste título tan suxestivo?

Eu quixen unir o mundo infantil coa pegada que vai deixando no mundo adulto. Por iso o título ten como referencia dous personaxes dos contos infantís, aínda que eu despois lles dou unha voltiña e os traslado ao mundo actual, contemporáneo, a historias do noso día a día. Xogo moito cos estereotipos que os personaxes teñen no noso imaxinario colectivo, e non só os sapos e as sereas, tamén lle dou un meneo a outros, como aos personaxes bíblicos que sobreviven con absoluta normalidade na nosa sociedade, como son os Reis Magos, por exemplo. Este meter os personaxes de sempre en situacións cotiás é unha das cousas que máis está a sorprender ás lectoras e aos lectores.

(P): Como foi que te decidiches a lanzarte ao terreo de publicar un libro? Levaba tempo xa na túa mente ou foi froito da casualidade?

Sempre foi como unha especie de proxecto pendente. Dáme algo de rabia dicir iso de que “sempre foi un soño” porque me sona moi ñoño. Pero o certo é que sempre o tiven en mente, pero sen apuro, por iso tardei máis de corenta anos en debutar. Pero que quede claro que traballar levo toda a vida traballando, isto é, escribindo, lendo, fabulando …

(P): Na túa escrita atopamos unha voz que se erixe contra a desigualdade de xénero, contra os tópicos e ata contra todo o que nos ensinaron nos contos. Cres que a literatura pode mudar conciencias e formas de pensar?

Eu penso que as artes teñen unha función na sociedade, que é a de promover a reflexión, a de chamar a atención sobre determinadas cousas. Para min a cuestión de xénero en Sapos e Sereas é só unha parte de todo o que intentei reflectir nos relatos. Falo dun mundo de aparencias, dun mundo superficializado –si, xa sei que acabo de inventar unha palabra-, dun mundo desigual non só polo feito de nacer home ou muller, senón tamén por cuestións sociais e culturais. Das brechas que na nosa sociedade, supostamente tan avanzada, aínda temos pendentes.

(P): Formácheste en obradoiros de escrita, tras os que comezaches a ter conciencia de que querías escribir. Recomendarías este método a todas as persoas que sintan a chama da literatura?

Reivindico os obradoiros de escrita coma un facho que me axudou a dar o empurrón final cara a edición. Pero formeime lendo, experimentando, tachando, rachando escritos e volvendo a reescribilos. Non creo que haxa outra maneira. Non me atrevo a recomendar os obradoiros de escrita porque cada persoa é un mundo. Eu participei en moitos e moi diversos, e sigo participando mesmo despois de publicar o libro. A maioría foron coma epifanías, aínda que tamén houbo algún non me aportou nada, que de todo hai. Pero eu reivindícoos porque penso que son fórmulas que hai que coidar para espallar cultura dun xeito máis real, máis persoal, máis reflexivo e máis activo. Son como oportunidades únicas de vivir a literatura por dentro.

(P): Sapos e Sereas pareceume un berro contra o imposto. Como conseguir que as mulleres deixemos de ser vistas como trofeos para os homes?

Cando iso deixe de ser un negocio. Penso que o 80% das transaccións económicas do noso día a día se basean niso: dietas, cosméticos, terapias, ximnasios, determinados produtos culturais como o denominado “cine comercial”, roupas e, por suposto, os xoguetes. E para que mude a cuestión económica teñen que confluír outros factores: unha educación en igualdade real, unhas políticas públicas efectivas e non só de xestos simbólicos, unha lexislación que realmente axude e protexa ás mulleres en situación de maltrato. Todo forma un compendio que debe tirar na mesma dirección pero, a día de hoxe, ningunha das cousas que acabo de citar se está facendo. Non é que non se estean facendo ben, e que non se están facendo.

(P): Es unha persoa moi apegada ás túas orixes, podemos atopar nelas o xerme para a creación dos relatos aquí recollidos?

Medrei nunha comunidade rural onde o relato foi fundamental na crianza da miña xeración. Era relato ligado á narración oral, pero aí estaba todo. Un conto ben contado era un tesouro. Todo o que despois vin escrito en estudos sobre a estrutura das historias ou a construción de personaxes, xa o levaba aprendido eu dos contos falados da aldea. Por iso eu sempre reivindico o relato como un xénero propio de nós. Máis aló disto, a temática e o enfoque dos relatos de Sapos e Sereas penso que xa non están tan apegados ás miñas orixes, son froito dunha reflexión vital propia, que xa ten mestura doutros mundos, que tamén inclúen o rural, pero non de xeito exclusivo.

(P): Amais desta nova faceta na literatura, toda a túa traxectoria destaca no eido xornalístico. Como se relacionan estas dúas disciplinas no teu día a día?

Para min ata o de agora don dous compartimentos totalmente diferenciados. Non se mesturan, non se tocan, non se influencian o un ao outro. No xornalismo son totalmente mecánica e previsible, non me saio do establecido, nin sinto desexo ningún de saírme. Na literatura son totalmente libre, gusto de experimentar, de xogar, de marcarme e de asumir retos propios. É un territorio de busca constante.

(P): Foxes dos finais felices, edulcorados. Sentes que son un engano para os lectores?

Eu non o diría mellor. Son un engano para os e as lectoras porque non se corresponden coa esencia da vida, porque a felicidade sempre nos chega un algo camuflada. De todos xeitos, o feito de que os finais dos meus relatos non sexan “finais felices” ao uso, tampouco quere dicir que sexan finais premeditadamente non felices. Só seguen o curso natural das historias que se narran.

(P): Como te está tratando a crítica tras este primeiro libro?

A crítica está tratando Sapos e Sereas dun xeito excepcionalmente positivo. Eu fíxome moito en que aspectos do libro se están destacando e, a nivel xeral, estou bastante conforme. Soen poñer o acento no compromiso social, na forma de narrar directa, no curioso do enfoque das distintas historias. Que máis podería pedir?

(P): As túas fontes son sobre todo femininas, podes darnos nomes de escritoras que admires e nas que te basearas para crear as túas historias?

Teño no top ten a Virginia Woolf e a Alice Munro, en puro empate técnico. Cada unha por un motivo diferente, pero ambas me parecen sublimes nos seus respectivos estilos. Tamén Ana María Matute é unha grande para min. E xa máis preto, no sistema literario galego, son moi seguidora de Inma López Silva e de Anxos Sumai, e máis recentemente de Iria Collazo e de Emma Pedreira. Aclaro que tamén leo literatura escrita por homes e que tamén teño os meus referentes de cabeceira, como Suso de Toro, Sechu Sende, Francisco Castro, ou Marcos Calveiro.

(P): Tes en mente xa algún proxecto do que nos poidas falar?

Eu sempre teño proxectos en curso. Teño unha especie de síndrome de Dióxenes, acumulo proxectos sen parar. O que pasa é que non me atrevo a falar deles publicamente ata que sexan xa unha realidade. Espero non tardar outros corenta e pico anos.