Gabriel García Márquez: O coronel non ten quen lle escriba (por Juan Parcero)

 

PRESENTACIÓN

En moitas ocasións temos falado das obras capitais dos autores que tratamos. Libros inmensos, complexos, intemporais e xeniais, considerando tal xenialidade como densidade e perfección, como fondura nos temas e clase nas formas. Pero tamén tocamos aqueles textos máis curtos e menos recoñecidos que, afogados pola inmensa sombra proxectada polas obras eternas, parecen pasar a un segundo plano. Mais nese segundo plano tamén habita a xenialidade se cadra máis concentrada e sutil, menos extensa e mostrada, pero da mesma forma capaz de definir estilos e pensamentos. Así, para cada autor existe esa novela con menores aspiracións pero nas que se desenvolve toda a capacidade do mestre: Dostoievski, O xogador; Joyce, Retrato do artista adolescente; Cunqueiro, Os outros feirantes; Hemingway, O vello e o mar; e, no caso que nos ocupa agora, Gabriel García Márquez e o seu O coronel non ten quen lle escriba. Gabo, principal culpable do boom da literatura latinoamericana, xenio indiscutible, Nobel de literatura, personalidade histórica aínda estando vivo, escribiu novelas sinxelamente perfectas, enormes e dunha orixinalidade e mestría no oficio da escrita como a mítica Cen anos de soidade ou O amor nos tempos do cólera, e é dono dunha galería de obras extensísima e que toca tódolos rexistros da literatura. Porqué escollemos desta vez O coronel…? Porque en palabras do mesmo Gabo “é a novela máis sinxela que escribín nunca” e precisamente nesa aparente sinxeleza radica a súa condición de única.

O CORONEL NON TEN QUEN LLE ESCRIBA

Tiveron que pasar tres novelas despois de O coronel…  antes de que García Márquez se pechase no estudo da súa casa deixando coa boca aberta á muller e fillos para despois dun ano enteiro saír con Cen anos de soidade baixo o brazo. Nesa obra envorcou o seu mundo por completo, baleirándose e quedando nu. Pero moitas das claves da novela inmensa atopámolas xa no Coronel. Posiblemente a personaxe do coronel sexa a máis entrañable e emotiva dos miles de carácteres que sintetizou nos seus escritos ao longo dos anos: duro e consecuente, nobre e xeneroso, orgulloso no bo sentido da palabra, cheo de amor cara ao próximo, paciente e fiel. Se facemos memoria, ningún dos protagonistas das súas novelas está tan adornado de gabanzas nin é tan perfecto e humano, ten tan poucas arestas. Como no caso de Hemingway e o Jordan de Por quen dobran as campás a personaxe parece ter tódalas calidades das que lle gustaría ser posuidor ao artista. Tan só por coñecer a un ser como o coronel é útil ler a novela.

Temas recorrentes na bibliografía do autor como son a soidade, as guerras entre irmáns que asolaron ao seu país –neste caso o coronel combateu na Guerra dos mil días- , a integridade das xentes pobres, a esperanza, o amor no matrimonio, e sobre todo o desasosego da espera dun destino que non chega, forman parte fundamental nesta obra e moldean todo un mundo en escasas páxinas. Por se todo isto non fose suficiente e como nel é habitual, a prosa é sinxelamente fantástica, unha escola de escritura, de uso da linguaxe, da posta en escena, da descrición, da recreación de situacións. Xa neste caso é preciso lembrar o que dixo, resumindo nunha pincelada perfecta Jorge Guillén, pai de Claudio Guillén, á pregunta deste sobre quen era García Márquez: “un colombiano que escribe como Deus”.

A trama é sinxela e doada de ler, fluída e cunha cadencia deliciosa e fala dun coronel que despois de moitos anos non recibe a paga que lle corresponde por baterse na guerra sendo el un rapaz pero que malia a todo iso segue a conservar a esperanza de que todo o seu esforzo sexa recompensado. No medio da espera, en condicións de pobreza e na soidade do matrimonio ancián, o mundo parece esquecerse del, do seu pasado, metendo ao vello en situacións que o fan revolverse ante as inxustizas e preguntarse se quen está equivocado é o mundo ou é el, co seu código de honor, coa súa calidade sentimental, coa súa dor.

Especialmente recomendada para principiantes no mundo do enorme Gabo, O coronel é un delicado exercicio de optimización de recursos, de descrición dunha realidade e un comezo perfecto para o posterior paso as xenialidades de mestre absoluto do escritor nado en Aracataca. Non en balde, entre as súas influencias están Joyce, Faulkner ou Woolf. Case nada.

Escrito por

Graduada en periodismo y enamorada de la lectura y la cultura. Porque leer nos hace mejores personas.

Si te ha gustado este artículo y quieres dejar tu opinión, encantada de leerte!

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión /  Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión /  Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión /  Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión /  Cambiar )

Conectando a %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.